Kinderontvoering

Waar geldt het Haags Kinderontvoeringsverdrag?

In het Haags Kinderontvoeringsverdrag is ook geregeld wat de consequentie van een internationale kinderontvoering is. Dat is dat het kind wordt teruggestuurd naar het land waar het thuishoort. De beide betrokken landen hebben volgens het verdrag namelijk afgesproken dat zij samen zullen werken om ervoor te zorgen dat de terugkeer van het kind zo snel mogelijk zal plaatsvinden. Indien er een internationale kinderontvoering wordt geconstateerd, zal het dus aldus verlopen.

Nu gaat dat in de praktijk helaas lang niet altijd vlekkeloos, maar als de beide landen zijn aangesloten, is dat in elk geval een begin. Het betekent namelijk dat er een juridische basis is. Nederland heeft inmiddels met 92 landen het verdrag gesloten. Daaronder vallen tal van Westerse landen, zoals Europese staten, de VS en Canada, diverse Midden- en Zuid-Amerikaanse landen, Australië en enkele Aziatische en Afrikaanse landen.

Spijtig genoeg blijven er nog heel wat landen over waarmee Nederland geen verdrag heeft gesloten. Dat heeft belangrijke gevolgen. Zo zijn de juridische mogelijkheden beperkt. Het terughalen van het kind zal dus in beginsel via diplomatieke weg moeten gebeuren. Als het land daaraan niet meewerkt, kunnen er zeer akelige situaties ontstaan. Dat is in het verleden ook meermaals gebeurd, bijvoorbeeld met vijandige staten zoals Syrië.

Het is ook om die reden dat wel wordt gedacht dat internationale kinderontvoeringen vooral plaatsvinden naar islamitische landen toe, zoals het eerder genoemde Syrië, Jordanië en Egypte. In feite vindt het merendeel van de ontvoeringen plaats naar nabijgelegen landen, zoals Duitsland, België en Frankrijk. Maar omdat die landen allemaal het Haags Kinderontvoeringsverdrag hebben gesloten met Nederland, heeft de afhandeling van die zaken vaak relatief weinig nieuwswaarde. Daarentegen halen zaken met landen die het verdrag niet hebben gesloten al snel de media. Het blijkt dat het algehele aantal kinderontvoeringen naar islamitische landen relatief klein is, maar wanneer men enkel kijkt naar het aantal ontvoeringen naar niet-verdragslanden, verandert dat. Dan blijkt opeens dat het merendeel van die zaken speelt in islamitische landen. Vandaar dus deze algemene misvatting.

Waarom vinden internationale kinderontvoeringen plaats?

Veel internationale kinderontvoeringen worden veroorzaakt door relatieproblemen tussen de ouders. Zo komt het bijvoorbeeld voor dat één van beide ouders naar het buitenland wil verhuizen na het beëindigen van de relatie. Als hij of zij dan graag het kind mee wil nemen en de achterblijvende ouder daar niet mee instemt, kan dat leiden tot een internationale kinderontvoering. Het gebeurt namelijk soms dat de ontvoerende ouder het kind dan simpelweg alsnog meeneemt.

Een vergelijkbare situatie kan plaatsvinden als er een omgangsregeling is bij een internationale relatie (of scheiding). Het kind mag dan kort op bezoek bij de ouder in het buitenland. Als die ouder het kind niet op tijd terug laat keren naar Nederland, is dat formeel ook al snel een ontvoering.

Hoewel dergelijke gevallen de mechaniek van het feit beschrijven, zeggen zij niets over de exacte redenen van de ontvoerende ouder. Die kunnen namelijk bijzonder diverse zijn. Het kan bijvoorbeeld een manier zijn om de achtergebleven partner te dwingen tot verzoening of althans om het contact te behouden. Ook precies het omgekeerde is mogelijk: de ontvoering als middel om de partner te kwetsen, als wraak. Vooral bij vechtscheidingen kan het daadwerkelijk zo zijn dat het kind wordt ingezet als pion, en dat de scheiding over de hoofd van het kind wordt uitgevochten.

Andere motieven kunnen zijn dat de ontvoerende ouder bang is om de voogdij over het kind te verliezen, of om omgangsrechten kwijt te raken. Dat betreft vaak de vader. Uiteraard heeft dit in de meeste gevallen juist het omgekeerde tot gevolg. Overigens ontvoeren moeders vaker hun kinderen dan vaders. Dat doet de moeder vaak omdat zij de belangrijkste verzorger is, en ze de kinderen dus bij zich wil hebben als zij besluit naar een ander land te verhuizen.

In bepaalde gevallen wordt het belang van het kind wel voorop gesteld. De ontvoerende ouder is dan bijvoorbeeld bang dat het kind anders zou worden verwaarloosd of zelfs mishandeld, en dat de verantwoordelijke autoriteiten daar niet voldoende aan zouden doen. In sommige gevallen is die angst terecht, maar soms ook niet. Dat kan bijvoorbeeld komen omdat de ontvoerende ouder aan waandenkbeelden lijdt.

Het kan ook voorkomen dat er helemaal geen reden is, omdat de ontvoerende ouder niet weet dat hij of zij iets verkeerd doet. Zo is het in het verleden meermaals gebeurd dat een ouder een kind naar een ander land meenam op basis van een mondelinge afspraak tussen beide ouders. Als de thuisblijvende ouder daar vervolgens op terugkomt en er geen schriftelijk bewijs is, kan er formeel sprake zijn van internationale kinderontvoering. Hoewel dergelijke zaken zeldzaam zijn, is het vaak illustratief voor het feit dat het belang van het kind ook door ten minste één van de beide ouders op de tweede plaats wordt gesteld. Een dergelijke zaak wordt dan aanhangig gemaakt als wraak of als dwangmiddel. Het feit dat het in die gevallen uiteindelijk vaak de thuisblijvende ouder is die problemen veroorzaakt, doet aan de impact voor het kind feitelijk niets af.

De ontvoerder is in zeldzame gevallen overigens geen ouder, maar een naast familielid. De motivatie is in die gevallen wel vergelijkbaar.

Impact en gevolgen

Wanneer een kind door een ouder wordt ontvoerd, is het gemakkelijk om aan te nemen dat het kind er niet zoveel last van zal ondervinden. De praktijk wijst echter iets anders uit. Hoe zo’n zaak ook afloopt, het kind is meestal letterlijk het kind van de rekening.

Het gaat vaak om jonge kinderen, van minder dan twaalf jaar oud. De ontvoering kan tal van akelige consequenties voor hen hebben. Op korte termijn verliezen ze hun vriendjes en vriendinnetjes, één van hun ouders, en in veel gevallen ook nog tal van andere familieleden en kennissen. In hun nieuwe omgeving is het vaak erg onrustig, omdat ze er niemand kennen en hun ontvoerende ouder druk is met zaken regelen. Tegelijkertijd moeten de kinderen typisch een geheel nieuwe taal leren, missen ze veel school en ontberen ze goede zorg. Het is daarmee een zeer emotionele en nare periode voor hen.

Op langere termijn kan dat veel problemen geven. Omdat de kinderen vaak zo jong zijn, zijn ze vatbaar voor nieuwe impressies. Dat betekent dat het trauma van de ontvoering en de nasleep ze soms hun gehele leven bijblijft. Dat kan leiden tot ontwikkelingsstoornissen, antisociaal gedrag en zelfs aandoeningen als posttraumatische stressstoornis (PTSS). Naarmate het kind ouder wordt, kan het ook het inzicht verwerven dat de ontvoerende ouder wellicht niet het beste met ze voorhad, expres of onbedoeld. Dat kan bindingsangst en wantrouwen jegens nieuwe relaties veroorzaken. Ook angst en schaamte zijn betrekkelijk veelvoorkomend.

Daarnaast kan de band met de achtergebleven ouder en andere familieleden onherstelbaar beschadigd raken. Het komt namelijk regelmatig voor dat de ontvoerende ouder zijn of haar acties probeert te verdedigen door te trachten de achtergebleven partijen in diskrediet te brengen. En ook als dat niet het geval is, wordt het contact soms bedoeld of onbedoeld sterk verminderd. Zo leidt internationale kinderontvoering tot onherstelbare scheuren in vele families.